Bab 1: Konsep dan Prinsip Asas Pentaksiran Bilik Darjah
1.1 Definisi dan Kepentingan Pentaksiran dalam Pembelajaran
Pentaksiran dalam bilik darjah merupakan satu proses sistematik untuk mengumpul, menganalisis, dan mentafsir maklumat mengenai pembelajaran pelajar bagi tujuan membuat keputusan yang tepat dalam pengajaran dan pembelajaran. Ia bukan sekadar alat pengukuran pencapaian, tetapi juga satu mekanisme penting dalam membimbing perkembangan akademik dan meningkatkan keberkesanan pengajaran.
Kepentingan pentaksiran dalam pembelajaran tidak boleh disangkal. Pertama, ia membantu pendidik mengenal pasti tahap pemahaman pelajar terhadap sesuatu topik. Dengan maklumat ini, guru dapat menyesuaikan strategi pengajaran bagi memastikan setiap pelajar mendapat bimbingan yang sesuai dengan keperluan mereka. Kedua, pentaksiran berfungsi sebagai satu bentuk maklum balas kepada pelajar, membolehkan mereka mengenali kekuatan dan kelemahan dalam pembelajaran mereka. Ketiga, pentaksiran memainkan peranan penting dalam menentukan kejayaan sesuatu kurikulum dan menilai keberkesanan pedagogi yang digunakan dalam bilik darjah.
Di peringkat organisasi pendidikan, pentaksiran juga digunakan untuk menilai keberkesanan sekolah dalam mencapai standard akademik yang ditetapkan oleh pihak berkuasa pendidikan. Data yang diperoleh melalui pentaksiran dapat membantu pihak berkepentingan, termasuk pembuat dasar dan pemimpin sekolah, dalam merangka strategi penambahbaikan pendidikan yang lebih holistik dan berkesan.
1.2 Perbezaan antara Pentaksiran Formatif dan Sumatif
Pentaksiran boleh dikategorikan kepada dua jenis utama: pentaksiran formatif dan pentaksiran sumatif. Walaupun kedua-duanya berkait rapat, setiap satu mempunyai tujuan dan pendekatan yang berbeza dalam konteks pendidikan.
Pentaksiran Formatif
Pentaksiran formatif merupakan satu bentuk penilaian yang dijalankan secara berterusan sepanjang proses pembelajaran. Ia bertujuan untuk memberikan maklum balas kepada guru dan pelajar supaya pembelajaran dapat diperbaiki serta-merta. Antara ciri utama pentaksiran formatif adalah:
-
Bersifat diagnostik: Membantu guru mengenal pasti kelemahan pelajar lebih awal.
-
Fleksibel: Boleh dilakukan dalam pelbagai bentuk seperti soal jawab, tugasan kecil, dan refleksi pelajar.
-
Menekankan perkembangan pelajar: Lebih fokus kepada proses pembelajaran berbanding pencapaian akhir.
Contoh pentaksiran formatif termasuk penggunaan kuiz pendek, sesi perbincangan kelas, tugasan bertulis yang diberi maklum balas segera, dan aktiviti pembelajaran interaktif.
Pentaksiran Sumatif
Sebaliknya, pentaksiran sumatif digunakan untuk menilai pencapaian pelajar pada penghujung satu tempoh pembelajaran, seperti akhir semester atau tahun akademik. Ia lebih bersifat sumatif kerana memberikan gambaran keseluruhan tentang tahap penguasaan pelajar terhadap sesuatu subjek atau kemahiran. Antara ciri utama pentaksiran sumatif adalah:
-
Bersifat penilaian akhir: Digunakan untuk mengukur sejauh mana pelajar telah menguasai sesuatu kurikulum.
-
Berstruktur dan formal: Biasanya dalam bentuk ujian bertulis, peperiksaan standard, atau projek akhir.
-
Digunakan untuk pemberian gred atau sijil: Hasil pentaksiran sumatif sering menentukan keputusan akademik pelajar.
Walaupun pentaksiran sumatif memberikan gambaran menyeluruh mengenai pencapaian pelajar, ia tidak memberikan peluang untuk pembetulan segera dalam proses pembelajaran seperti yang dilakukan oleh pentaksiran formatif. Oleh itu, keseimbangan antara kedua-dua bentuk pentaksiran adalah penting dalam memastikan pembelajaran yang berkesan.
1.3 Prinsip-prinsip Utama Pentaksiran Berkesan
Agar pentaksiran dapat memenuhi matlamat pembelajaran yang ditetapkan, ia haruslah memenuhi beberapa prinsip utama:
1.3.1 Kesahan (Validity)
Kesahan merujuk kepada sejauh mana sesuatu pentaksiran benar-benar mengukur apa yang sepatutnya diukur. Contohnya, jika sesuatu ujian bertujuan untuk menilai kemahiran menyelesaikan masalah dalam matematik, soalan ujian haruslah direka bentuk untuk mengukur kemahiran tersebut, bukan sekadar menguji hafalan formula semata-mata.
1.3.2 Kebolehpercayaan (Reliability)
Kebolehpercayaan bermaksud keputusan pentaksiran adalah konsisten apabila diuji dalam situasi yang serupa. Jika ujian yang sama diberikan kepada pelajar dalam keadaan yang berlainan tetapi hasilnya tidak stabil, maka pentaksiran tersebut dianggap kurang boleh dipercayai.
1.3.3 Keberkesanan Maklum Balas
Maklum balas yang diberikan kepada pelajar haruslah bersifat membina, jelas, dan dapat membantu mereka memperbaiki prestasi pembelajaran. Maklum balas yang berkesan harus memberi tumpuan kepada usaha memperbaiki kelemahan, bukan sekadar menunjukkan kesalahan yang dilakukan.
1.3.4 Keadilan dan Inklusiviti
Pentaksiran hendaklah bersifat adil dan mengambil kira kepelbagaian latar belakang pelajar, termasuk pelajar berkeperluan khas dan mereka yang mempunyai gaya pembelajaran yang berbeza. Soalan yang berat sebelah atau tidak mengambil kira kepelbagaian boleh menyebabkan ketidakadilan dalam menilai keupayaan sebenar pelajar.
1.3.5 Keselarasan dengan Kurikulum
Pentaksiran yang baik mestilah selaras dengan objektif pembelajaran yang telah ditetapkan dalam kurikulum. Ia tidak seharusnya menjadi aktiviti berasingan tetapi sebahagian daripada pendekatan pengajaran yang sistematik.
1.4 Peranan Pentaksiran dalam Meningkatkan Kualiti Pendidikan
Pentaksiran bukan sekadar alat penilaian, tetapi juga memainkan peranan penting dalam meningkatkan kualiti pendidikan secara keseluruhan. Antara sumbangan utama pentaksiran kepada sistem pendidikan termasuk:
-
Memacu pembelajaran yang lebih bermakna: Dengan maklum balas yang berterusan, pelajar dapat mengenal pasti strategi pembelajaran yang lebih berkesan.
-
Membantu dalam pembangunan profesional guru: Data pentaksiran membolehkan guru menyesuaikan kaedah pengajaran berdasarkan keperluan sebenar pelajar.
-
Menjadi asas kepada pembentukan dasar pendidikan: Keputusan pentaksiran boleh digunakan oleh pembuat dasar dalam menggubal polisi yang lebih efektif.
-
Meningkatkan akauntabiliti dalam sistem pendidikan: Pentaksiran memastikan semua pihak berkepentingan (guru, pelajar, ibu bapa, dan pentadbir sekolah) memainkan peranan aktif dalam meningkatkan kualiti pendidikan.
Secara keseluruhannya, pentaksiran yang dirancang dengan baik bukan sahaja membantu pelajar mencapai potensi mereka, tetapi juga memperkukuhkan sistem pendidikan secara menyeluruh. Oleh itu, pemimpin pendidikan perlu memahami dan melaksanakan pentaksiran secara strategik untuk mencapai objektif pembelajaran yang lebih tinggi.